Bronnen en links

De open brief Zorgvuldig & Zorgzaam Digitaal, over de verantwoordelijkheid voor het huidige en toekomstige AI-beleid, digitalisering en publieke waarden, onderschrijven we bij Slim Zoeken van harte.

De brief is gericht aan de formerende partijen in de Eerste en Tweede Kamer en aan de demissionaire regering, en werd opgesteld door een coalitie van wetenschappers, experts en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties.

Aanbevolen boeken

Wilfried Luyten. Het bruggesprek: Een opstap naar vormend onderwijs. Maklu Garant, 2018. Een uitstekend boek om je klassegesprekken met leerlingen goed vorm te geven. Want: ga-in-gesprek-over-online-ervaringen
Reijer Passchier. De vloek van Big Tech. Boom uitgevers, 2024. De burger zou voorop horen te staan in het rechtsstelsel van een democratische staat. Dat is nu totaal niet het geval; deze ongelijkheid is de oorzaak van de verregaande macht van big tech. Dit boek is een heldere geschiedenis van hoe het zo kon lopen. Bekijk ook: Keynote op Public Spaces. Juni 2024

Meer Aanbevolen literatuur voor het onderwijs

Bronnen 2025

Onderzoeker Daniel Mirny ontdekte iets verrassends: mensen onthouden veel beter wie een mening heeft gegeven dan wie een feit heeft verteld. Het zogenaamde brongeheugen speelt hierin een belangrijke rol. netkwesties.nl/2258/spuier-meningen-is-overtuigender-dan.htm
De nieuwe kerndoelen zijn klaar: actualisatiekerndoelen.nl/aan-de-slag/kerndoelen (nov 2025).
Arnout Engelfriet – ChatGPT is geen bron maar een methodologie, en daarmee basta. Linkedin, Nov 2025. ChatGPT is geen bron, maar wel een goed hulpmiddel, dat je als methodologie wel op de juiste manier moet documenteren.
Bender, E. M., & Hanna, A. (2025). The AI Con: How to Fight Big Tech’s Hype and Create the Future. Penguin Press. Of beluister de podcasts van taalkundige Prof. Emily M. Bender en socioloog Dr. Alex Hanna in Mystery AI Hype Theater 3000 voor kritische debugs van AI-industrie-hype.
mikecaulfield.substack.com Caulfield is de co-auteur van Verified, University of Chicago Press, 2023. Bestudeert o.a. effectieve fact-checking met en de informatieve kwaliteit van generatieve AI in relatie tot search. Zie ook youtube.com/@MikeCaulfield
searchenginejournal.com/google-says-ai-generated-content-should-be-human-reviewed/553486/ – Google’s Gary Illyes said that AI-generated content should be subjected to editorial oversight to ensure it’s correct and accurate. Aug 2025.
Multiliteracy and media literacy: Making sense of the complex contemporary world, oph.fi/en/education-and-qualifications/multiliteracy-and-media-literacy 2015-heden
Pera, M. S., Huibers, T., Murgia, E., & Landoni, M. (2025). Some things never change: Overcoming persistent challenges in children IR. Proceedings of the 45th International ACM SIGIR Conference on Research and Development in Information Retrieval, 3107–3109. doi.org/10.1145/3726302.3730270 Uit het hart gegrepen: Abstract > “There is a lack of a steady and solid influx of information retrieval (IR) research that has children (as the user group) as the protagonist. Existing work is scattered, conducted by only a few research groups, and often based on small-scale user studies or data that cannot be widely shared. Moreover, much of the current research focuses on specific age ranges and abilities, neglecting the broader spectrum of children’s needs. Consequently, the paucity of IR re- search on how search and recommender systems serve and/or ultimately affect children translates into one of many ‘Low-resource environments’ in IR. Drawing from the literature and our experience in this area, we highlight key challenges and encourage greater attention from the IR community to address this critical gap.”
nieuwscheckers.nl/superprompt-maakt-van-chatbot-claude-effectieve-zoek-en-factcheckhulp/ Nieuwscheckers over onderzoek van Mike Caulfield. Jun 2025.
Denk eens goed na over welke browser je gebruikt: surfshark.com/research/chart/data-collection-mobile-browsers. Mei 2025.
Helder interview door Maurits Martijn met de baas van Signal, Meredith Whittaker. decorrespondent.nl/15854/maak-kennis-met-meredith-whittaker-de-baas-van-signal-en-de-grote-uitdager-van-big-tech/b61b110d-b185-02f3-29af-d75378afc869 Feb 2025
“Een ex-werknemer beschuldigde OpenAI van systematische inbreuken op auteursrechten met catastrofale gevolgen: een internet dat alleen nog zichzelf imiteert. Waarom is dit een terechte waarschuwing?” golem.de/news/trainingsdaten-fuer-chatgpt-zwischen-kopie-und-wahnsinn-2501-192635.html Door Carsten Schnober Jan 2025
schrijflab.nl door Micha Hamel en Els Stronks

Bronnen 2024

Timothy Snyder. On Tyranny, Twenty Lessons from the Twentieth Century. Vintage Publishing, 2017. Review: The Guardian
Chatbots im Schulunterricht: Wir testen das Fobizz-Tool zur automatischen Bewertung von Hausaufgaben, arxiv.org/abs/2412.06651# > “This study examines the AI-powered grading tool “AI Grading Assistant” by the German company Fobizz, designed to support teachers in evaluating and providing feedback on student assignments. (..) The study critiques the broader trend of adopting AI as a quick fix for systemic problems in education, concluding that Fobizz’s marketing of the tool as an objective and time-saving solution is misleading and irresponsible. Finally, the study calls for systematic evaluation and subject-specific pedagogical scrutiny of the use of AI tools in educational contexts.” Dec 2024. Deze presentatie wordt vertolkt in het Engels.
Signal Is More Than Encrypted Messaging. Under Meredith Whittaker, It’s Out to Prove Surveillance Capitalism Wrong | WIRED wired.com/story/meredith-whittaker-signal/
AI blijkt vaak seksistisch en discriminerend: ‘Kan nóóít neutraler zijn dan de mens’ linda.nl/lifestyle/cultuur-media/ai-siri-beerends-kunstmatige-intelligentie-seksistisch-discriminerend/
Hands on research for artists, designers & educators | Miriam Rasch, Jojanneke Gijsen, Harma Staal | 9789083404165 | Set Margins’ naibooksellers.nl/hands-on-research-for-artists-designers-and-educators.html#
Papieren Tijger Netwerk papierentijger.net/
Veilig gegevens delen? Straks heeft iedereen zijn digitale identiteit in een ‘wallet’ op zijn telefoon nrc.nl/nieuws/2024/01/11/iedereen-straks-zijn-eigen-digitale-identiteit-in-een-portemonnee-op-zijn-telefoon-a4186752
Aandacht voor media. Naar nieuwe waarborgen voor hun democratische functies | Rapport | WRR wrr.nl/publicaties/rapporten/2024/10/03/aandacht-voor-media
Waarom waarschuwen we niet voor AI-chatbots? – Bureau Jeugd & Media bureaujeugdenmedia.nl/kunstmatige-intelligentie/waarom-waarschuwen-we-niet-voor-ai-chatbots/
Toont Perplexity de AI-gedreven toekomst van zoekmachines? techzine.nl/blogs/applications/549032/toont-perplexity-de-ai-gedreven-toekomst-van-zoekmachines/
ChatGPT Is Not Intelligent w/ Emily M. Bender techwontsave.us/episode/163_chatgpt_is_not_intelligent_w_emily_m_bender
Zorgen om marktkracht van big tech en edtech in het onderwijs – Kennisnet kennisnet.nl/trends/zorgen-om-marktkracht-van-big-tech-en-edtech-in-het-onderwijs/
Information literacy and chatbots as search buttondown.com/maiht3k/archive/information-literacy-and-chatbots-as-search/
ChatGPT Has No Place in the Classroom buttondown.com/maiht3k/archive/chatgpt-has-no-place-in-the-classroom/
Actueel, snel – en pro-Palestijns. ‘Cestmocro: de Banksy van de media, niemand weet wie het is’ nrc.nl/nieuws/2024/11/16/actueel-snel-en-pro-palestijns-cestmocro-de-banksy-van-de-media-niemand-weet-wie-het-is-a4873380
Nugah (28) stimuleert andere jongeren online om na te denken over politiek, maar noemt zichzelf geen activist: ‘Gewoon iets wat ik graag doe’ eenvandaag.avrotros.nl/item/nugah-28-stimuleert-andere-jongeren-online-om-na-te-denken-over-politiek-maar-noemt-zichzelf-geen-activist-gewoon-iets-wat-ik-graag-doe/
Wie maakt Bender YouTube – Left Laser youtube.com/watch?v=8cltEhvIqfM
‘Er is een problematisch tekort aan sociaal advocaten’ groene.nl/artikel/er-is-een-problematisch-tekort-aan-sociaal-advocaten
Zin van onzin scheiden – NEMO Kennislink nemokennislink.nl/publicaties/zin-van-onzin-scheiden/
Fauxtomation is met goedkope arbeid een chic algoritme veinzen volkskrant.nl/columns-opinie/fauxtomation-is-met-goedkope-arbeid-een-chic-algoritme-veinzen~b0b14334/
‘We willen allemaal dat anderen naar ons luisteren. Maar luisteren we ook terug?’ volkskrant.nl/boeken/we-willen-allemaal-dat-anderen-naar-ons-luisteren-maar-luisteren-we-ook-terug~b0de5bb4/
Handreiking AI voor scholen – Kennisnet kennisnet.nl/artificial-intelligence/handreiking-ai-voor-scholen/
Barend Last en Thijmen van Sprakel, Chatten met Napoleon, Uitgeverij Boom, 2024.
Wil je een beeld van een zwarte vrouw als drummer? Dat vindt AI moeilijk nrc.nl/nieuws/2024/06/14/wil-je-een-beeld-van-een-zwarte-vrouw-als-drummer-dat-vindt-ai-moeilijk-a4856043
Geletterdheid en schoolsucces: Verder denken over rijke teksten geletterdheidenschoolsucces.blogspot.com/2024/06/verder-denken-over-rijke-teksten.html
Wat is Retrieval-Augmented Generation en hoe werkt het? – Frankwatching frankwatching.com/archive/2024/03/25/retrieval-augmented-generation-wat-is-het/
Wat er gebeurt als Google jou het zoeken uit handen neemt nrc.nl/nieuws/2024/05/30/wat-er-gebeurt-als-google-jou-het-zoeken-uit-handen-neemt-a4200491
Meer jongeren in de knel door sociale media | Het Parool parool.nl/nederland/maar-liefst-1-op-8-jongeren-ervaart-problemen-door-het-gebruik-van-sociale-media~bcfa89d3/
Wat is verplicht? | Digitoegankelijk digitoegankelijk.nl/wetgeving/wat-is-verplicht
Google verzamelde jarenlang data van mensen die ‘incognitomodus’ gebruikten: hoe kan je echt anoniem online gaan? vrt.be/vrtnws/nl/2024/04/12/anoniemonline/
Bellingcat-oprichter Eliot Higgins: ‘Leer elfjarigen dat de waarheid wel degelijk bestaat’ nrc.nl/nieuws/2024/04/10/bellingcat-oprichter-eliot-higgins-laat-elfjarigen-zelf-onderzoeken-wat-wel-en-niet-waar-is-a4195722
Goed leren lezen kost tijd en oefening, en is geen motivatie-kwestie | Trouw trouw.nl/opinie/goed-leren-lezen-kost-tijd-en-oefening-en-is-geen-motivatie-kwestie~b4632546/
De Nieuwe AI-cursus Junior junior.ai-cursus.nl/
Bram Vermeulen Frontlinie Hein de Haas content.post.vpro.nl/viewer?tid=TIDP19328791XDFC66559279849C4BF967C428AFAF6FCYI6
‘Russische Google’ splitst zich op, gaat deels verder vanuit Nederland fd.nl/tech-en-innovatie/1505879/russische-google-splitst-zich-op-gaat-deels-verder-vanuit-nederland
How bad are search results? Let’s compare Google, Bing, Marginalia, Kagi, Mwmbl, and ChatGPT danluu.com/seo-spam/
‘Wie is hier nou de baas?’ – De Groene Amsterdammer groene.nl/artikel/wie-is-hier-nou-de-baas
Did SEO experts ruin the internet or did Google? – The Verge theverge.com/features/23931789/seo-search-engine-optimization-experts-google-results

Bronnen 2023

groene.nl/artikel/tiktok-oorlog – Artikel van Groene-redacteur en docent geschiedenis van fotografie Rutger van der Hoeven “‘…Het is heel naïef om te denken dat we op sociale media naar een niet-gecureerd, niet-geëdit beeld van de oorlog kijken’, zegt de Zweedse mediawetenschapper Kari Andén-Papadopoulos, auteur van het boek Amateur Images and Global News, in een telefonisch gesprek…”
DPG Media wil RTL overnemen digitalekrant.parool.nl/hetparool/2052/article/1951083/3/1/render/
Leesonderwijs niet effectief, bleek al vijftien jaar geleden platform-investico.nl/onderzoeken/onderwijsmarkt-gijzelt-leesonderwijs/lesonderwijs-niet-effectief-bleek-al-vijftien-jaar-geleden
Mark Deckers: Over hoe AI de brieven van mijn bank leest, over Lees Simpel en over één jaar ChatGPT markdeckers.net/2023/12/over-hoe-ai-de-brieven-van-mijn-bank.html
AI draait op werk van miljoenen onzichtbare, slechtbetaalde mensen. Wie komt er voor ze op? – De Correspondent decorrespondent.nl/14804/ai-draait-op-werk-van-miljoenen-onzichtbare-slechtbetaalde-mensen-wie-komt-er-voor-ze-op/
AI is nog lang geen wondermiddel – zeker niet in het ziekenhuis – De Correspondent decorrespondent.nl/14923/ai-is-nog-lang-geen-wondermiddel-zeker-niet-in-het-ziekenhuis/
Where are all the ‘godmothers’ of AI? Women’s voices are not being heard | Luba Kassova theguardian.com/global-development/2023/nov/25/where-are-godmothers-of-ai-womens-voices-not-heard-in-tech-sam-altman-openai
Digitale leefomgeving kinderen – UNICEF unicef.nl/digitale-leefomgeving-kinderen
Q&A GPT-NL: Nederlands eigen open AI-taalmodel surf.nl/qa-gpt-nl-nederlands-eigen-open-ai-taalmodel
Het digitale stembusakkoord 2023 publicspaces.net/2023/11/09/ondertekening-van-het-digitaal-stembusakkoord-2023/
Gebruiker Centraal gebruikercentraal.nl/
Economisch commentator Martin Wolf: ‘Willen we de democratie redden, dan moeten we het kapitalisme repareren’ ftm.nl/artikelen/interview-martin-wolf
Blog van de maand nr. 4 – Josien Boetje researched.eu/2023/11/02/blog-van-de-maand-nr-4-josien-boetje/
Geen pil, zonnebrand of antibiotica: huisarts Jojanneke Kant bokst dagelijks op tegen nepclaims van gezondheidsgoeroes volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/geen-pil-zonnebrand-of-antibiotica-huisarts-jojanneke-kant-bokst-dagelijks-op-tegen-nepclaims-van-gezondheidsgoeroes~be0dfaab/
De surveillancemaatschappij staat al klaar trouw.nl/opinie/de-surveillancemaatschappij-staat-al-klaar~bdf56180/
AI draait op werk van miljoenen onzichtbare, slechtbetaalde mensen. Wie komt er voor ze op decorrespondent.nl/14804/ai-draait-op-werk-van-miljoenen-onzichtbare-slechtbetaalde-mensen-wie-komt-er-voor-ze-op/
Onderzoeksvaardigheden – Basis – libguides.vu.nl/a-algemeen
Mijn boek is waarschijnlijk trainingsmateriaal voor ChatGPT. Mag dat? decorrespondent.nl/14592/mijn-boek-is-waarschijnlijk-trainingsmateriaal-voor-chatgpt-mag-dat/
Claude is een nuttige factcheck-assistent nieuwscheckers.nl/claude-is-een-nuttige-factcheck-assistent/
Wat zijn contentfarms en zijn ze schadelijk? internetmatters.org/nl/hub/news-blogs/what-is-content-farm-how-harmful/
What is a Content Aggregator? | LexisNexis lexisnexis.com/en-us/professional/data/glossary/data-aggregator.page
Europa wil Big Tech temmen met een nieuwe wet. Wat gaat de gebruiker daar van merken? nrc.nl/nieuws/2023/08/24/europa-wil-big-tech-temmen-met-een-nieuwe-wet-wat-gaat-de-gebruiker-daar-van-merken-a4172729
Folk theories of algorithmic operations during Internet use: A mixed methods study: The Information Society: Vol 37, No 5 tandfonline.com/doi/abs/10.1080/01972243.2021.1949768?journalCode=utis20
Folk theories of algorithms: Understanding digital irritation – Brita Ytre-Arne, Hallvard Moe, 2021 journals.sagepub.com/doi/
De grenzen van het zelf verbreden groene.nl/artikel/de-grenzen-van-het-zelf-verbreden
ChatGPT: 2 + 2 = 5 (gaslighting ChatGPT) – YouTube youtube.com/watch?v=NE13i5q2cRU
Kenniscentrum Kinderrechten keki.be/nl
Misinformation White Paper – NewsGuard newsguardtech.com/special-reports/misinformation-white-paper/
‘Niemand had door wat het zou worden’ groene.nl/artikel/niemand-had-door-wat-het-zou-worden
Next-gen content farms are using AI-generated text to spin up junk websites | MIT Technology Review technologyreview.com/2023/06/26/1075504/junk-websites-filled-with-ai-generated-text-are-pulling-in-money-from-programmatic-ads/
Een inclusieve digitale wereld begint bij een menselijke computertaal nrc.nl/nieuws/2023/06/19/een-inclusieve-digitale-wereld-begint-bij-een-menselijke-computertaal-a4167530
Versterk de democratie, begin bij je leesstrategie neerlandistiek.nl/2023/06/versterk-de-democratie-begin-bij-je-leesstrategie/
‘Dat zijn toch gewoon ál onze artikelen?’ groene.nl/artikel/dat-zijn-toch-gewoon-al-onze-artikelen
Digitaal lezen: toelichting op kennisclip didactieknederlands.nl/publicaties/begijpend-lezen-op-nieuwe-leest-na-pisa-de-lente/2022/11/digitaal-lezen-toelichting-op-kennisclip/
Jongeren consumeren minder nieuws youngworks.nl/blog/jongeren-consumeren-minder-nieuws/
De populariteit van Instagrampagina Cestmocro heeft ook een schaduwkant nrc.nl/nieuws/2023/04/28/nieuwskanaal-cestmocro-razend-populair-onder-jongeren-met-totale-randdebielen-in-de-comments-a4162694
Hoe we ons kunnen bevrijden van het juk van wetenschappelijke uitgevers ftm.nl/artikelen/bevrijden-juk-wetenschappelijke-uitgevers
‘Laat het tot je doordringen: een derde van de onderwijzers leest niet’ nrc.nl/nieuws/2023/04/06/laat-het-tot-je-doordringen-een-derde-van-de-onderwijzers-leest-niet-a4161528
Je meest intieme data gaan naar de hoogste bieder, en dat kan een spion zijn ftm.nl/artikelen/geopolitieke-consequenties-van-online-advertenties
De opdrachtgever krijgt (mogelijk) het copyright: update over AI en auteursrecht | diep onderzoek dieponderzoek.nl/de-opdrachtgever-krijgt-mogelijk-het-copyright-update-over-ai-en-auteursrecht/
Mediawijs moet nu ook ‘algoritme-wijs’ zijn diep onderzoek dieponderzoek.nl/mediawijs-moet-nu-ook-algoritme-wijs-zijn/
GitHub – HR-ChatGPT/ChatGPT-UITGELEGD: Leer hoe ChatGPT betrouwbaar en verantwoord te gebruiken. github.com/HR-ChatGPT/ChatGPT-UITGELEGD
Hans Schnitzler: ‘We verliezen onze autonomie’ – HP/De Tijd hpdetijd.nl/2023-02-25/hans-schnitzler-we-verliezen-onze-autonomie/
Een zeer mooi beeld voor een klasdiscussie over AI en smartphone-gebruik | X, Y of Einstein? pedrodebruyckere.blog/2023/01/29/een-zeer-mooi-beeld-voor-een-klasdiscussie-over-ai-en-smartphone-gebruik/
Henk van Ess – interview AD linkedin.com/feed/update/urn:li:activity:7022629807087579136/
Common Crawl – Wikipedia en.wikipedia.org/wiki/Common_Crawl
Amateur Images and Global News abebooks.com/9781841504209/Amateur-Images-Global-News-And%C3%A9n-Papadopoulos-1841504203/plp
Wat is er open aan slimme chatbot-maker OpenAI? nrc.nl/nieuws/2023/01/01/wat-is-er-open-aan-openai-a4153050

Bronnen 2020-2022

Geert Lovink. Stuck on the platform. Uitgeverij Valiz, 2022
Miriam Rasch. Autonomie. Uitgeverij Prometheus, 2022
Miriam Rasch over Autonomie in digitale tijden | Nieuw Licht, De Balie youtube.com/watch?v=F0FCQOB6iKk 2022
Yra van Dijk, Marie-José Klaver et al. Omdat lezen loont. Uitgeverij Pica, 2022. Voorpublicatie van drie hoofdstukken hieruit (de leescrisis-stukken) in de Groene Amsterdammer:
De Fake News Files, Onthullingen van een bullshitdetective – Maarten Schenk
Doortje Smithuijsen, Gouden bergen – Een indringende blik in de wereld van influencers. Uitgeverij De Bezige Bij, 2020
Google: Algorithm updates – Searchengineland.com
Google updates Search Quality Evaluator Guidelines
Rijke taal Taaldidactiek voor het basisonderwijs, Erna van Koeven, Anneke Smits. Boom, 2021
Onderwijsinnovatie en ICT voor leren, lectorale rede Anneke Smits. Hogeschool Windesheim 2020, 10.13140/RG.2.2.10410.77763
Tegenlicht documentaire ‘Herover je data‘. Wie is de baas over onze data? VPRO, 2020
Teachers-vs-tech – Daisy Christodoulou The case for an ed tech revolution OUP, 2020
Cees Zweistra. Verkeerd verbonden, Waarom sociale media ons eenzaam maken en hoe je dit kunt voorkomen. KokBoekencentrum Non-Fictie, 2020
Cees Zweistra. Waarheidszoekers Wat bezielt complotdenkers? KokBoekencentrum Non-Fictie, 2021
Paul Hekkert, Matthijs van Dijk, Vision in Design. BISPublishers, 2017
360magazine.nl/factchecken-voor-beginners/ – Artikel van/over onderzoeksbureau Bellingcat. Gratis toegankelijk via een gastlidmaatschap of natuurlijk via een (proef)abonnement. Verschillende hulpmiddelen genoemd door Bellingcat:

Bronnen 2019

Google wordt steeds grotere speler op scholen, tot zorg van privacyorganisaties Volkskrant, 1 nov 2019
Radicalisering op YouTube: zo onderzochten wij honderdduizenden video’s en miljoenen comments decorrespondent.nl/9151/radicalisering-op-youtube-zo-onderzochten-wij-honderdduizenden-videos-en-miljoenen-comments/3a97aa51-5439-07b2-0efe-e15d2d812ba6
Marleen Stikker, Het internet is stuk. De Geus 2019. – recensie Volkskrant + Recensie NRC
Paul Kirschner ism Luce Claessens en Steven Raaijmakers, Op de schouders van reuzen, 2019. Uniek gratis boek met inspirerende inzichten uit de cognitieve psychologie voor leerkrachten. Verschillende edu-mythes wetenschappelijk ontkracht, zoals die rond ‘leerstijlen’ en Digital Natives.
How Google Search Works (in 5 minutes, video by Google) + weblink
‘De mens als grondstof’ – recensie door Casper Thomas in de Groene Amsterdammer; over The Age of Surveillance Capitalism – Shoshana Zuboff (2019)
Shoshana Zuboff, The Age of Surveillance Capitalism, Profile Books, 2019.
De Tegenlicht aflevering ‘De grote dataroof’ met onder andere Shoshana Zuboff.
Sad by Design – on platform Nihilism, door Geert Lovink (2019)
Bits of Freedom – “Bits of Freedom komt op voor twee grondrechten bij je digitale communicatie die onmisbaar zijn voor je vrijheid: privacy en communicatievrijheid.”
Maurits Martijn in de De Correspondent over Syllabus van Evgeny Morozov. Lees ook de commentaren.

Bronnen 2018

Bronnen Slim Zoeken boek 2018

Henk van Ess, De Google code. Stop met zoeken. Begin met vinden. Pearson Education Benelux, 2010.
Allison Druin en Elisabeth Foss, Children’s Internet Search. Morgan & Claypool Publishers, 2013. Request free pdf
Ewoud Sanders, Slimmer Zoeken 2011 e.v. Div uitgevers
Hanna Jochmann-Mannak, Websites for children: Search strategies and interface design. Proefschrift UT Twente, 2014
Rob Wijnberg, De nieuwsfabriek. De Correspondent/De Bezige Bij, 2013
Henk Boeke en Louis Stiller, Dat zoeken we op. Sectorinstituut Openbare Bibliotheken, 2014
Maurits Martijn en Dimitri Tokmetzis, Je hebt wel iets te verbergen. De Correspondent 2016
Adam Alter, Superverslavend. Maven Publishing, 2017
Miriam Rasch, Zwemmen in de oceaan. De Bezige Bij, 2017
Boersma/van Graft/Knippels, Concepten van kinderen over natuurwetenschappelijke thema’s. SLO, 2009.
Saskia Brand-Gruwel/Iwan Wopereis, Word Informatievaardig! Noordhoff Uitgevers, 2010.
volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/internetexpert-henk-van-ess-deel-via-sociale-media-alleen-wat-ook-je-buren-mogen-weten-~b4b9a91d/
linkedin.com/pulse/art-asking-right-questions-henk-van-ess

Bronnen 2017 en eerder

Bronnen 2016

edwords.nl/2016/10/28/google-penguin-4-0-dit-is-wat-we-nu-weten/
kennisnet.nl/artikel/deze-online-workshop-helpt-je-op-weg-met-informatievaardigheden/ – vervallen
niessnerlab.org/projects/thies2016face.html
theguardian.com/technology/2016/dec/04/google-democracy-truth-internet-search-facebook
wij-leren.nl/multimedia-geheugen-ict.php Auteurs: Liesbeth Kester, Jeroen van Merriënboer
media-and-education.nl/publicaties/didactiek/gemotiveerde-studenten-kijken-kennisclips
dl.acm.org/citation.cfm?id=2914738&dl=ACM&coll=DL
moz.com/blog/revisiting-navigational-informational-transactional-search-post-pagerank
sevendays.nl/lifestyle-nieuws/7-tips-om-nepnieuws-te-herkennen (vervallen)
decorrespondent.nl/5919/hierover-veranderden-correspondenten-van-mening-in-2016/1765652166036-f1d868ae
jeroenclemens.nl/online-tekstbegrip-is-hot/
jellejolles.nl/nieuwsgierigheid-heeft-het-een-basis-het-primair-onderwijs/
theguardian.com/teacher-network/2016/feb/24/four-neuromyths-still-prevalent-in-schools-debunked
pageonepower.com/linkarati/how-google-works-google-ranking-engineer-presentation-smx-west-2016

2015 – 2012

recode.net/2015/6/29/11563936/yelp-teams-with-legal-star-tim-wu-to-trounce-google-in-new-study – redirect probleem; alternatief: vox.com/2015/6/29/11563936/yelp-teams-with-legal-star-tim-wu-to-trounce-google-in-new-study
Teun Lucassen – Trust in Online Information
hpdetijd.nl/2015-09-03/schrift-of-scherm-hoe-leren-kinderen-het-meest/
kennisnet.nl/publicaties/monitor-jeugd-en-media/
Jeroen Clemens hsnbundels.taalunie.org/bijdrage/2014-online-geletterdheid-in-de-21ste-eeuw-een-nieuwe-uitdaging-voor-leraren-nederlands/
benjaminblom.nl/docs/Zoekvaardigheden van leerlingen op het internet – Benjamin Blom.pdf (vervallen)
research.utwente.nl/en/publications/information-retrieval-for-children-search-behavior-and-solutions Thesis Sergio Duarte Torres 2014
demorgen.be/tvmedia/als-er-rumoer-is-is-het-nieuws-of-het-waar-is-is-een-andere-zaak-b227705e/ 2013
Marije van der Hoeven – Foto! Durf bijzondere foto’s te maken. Wpg Kindermedia, 2013. Alleen tweedehands
R. Muilwijk,Trust in online information. A comparison among high school students, college students and PhD students with regard to trust in Wikipedia, 2012
Is het de minister bekend dat… volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/is-het-de-minister-bekend-dat-~ba4b411f/ 2012 Veel kamervragen komt uit nieuwsberichten voort.
Hans Aarsman – De fotodetective e.a. Uitgeverij Podium, 2012.
kennisnet.nl/mijnkindonline/files/Klik_en_klaar_onderzoek_surfgedrag_en_usability.pdf
onder redactie van Remco Pijpers en Thomas Marteijn, mei 2008

Bronnen Slim Zoeken boek 2014

Henk van Ess, De Google code. Stop met zoeken. Begin met vinden. Pearson Education Benelux, 2010.
Ewoud Sanders, Slimmer Zoeken Div uitgevers: **HUB uitgevers en eigen uitgave HvA (edities 2012-13).
Boersma/van Graft/Knippels, Concepten van kinderen over natuurwetenschappelijke thema’s. SLO, 2009. Het voorbeeld over een raket zonder brandstof komt hiervandaan.
Saskia Brand-Gruwel/Iwan Wopereis, Word Informatievaardig! Noordhoff Uitgevers, 2010.
Saskia Brand-Gruwel en Jaap Walhout, Informatievaardigheden voor leraren. Ruud de Moor Centrum en Celstec. Open Universiteit, 2010.
Jos de Haan en Remco Pijpers (redactie), Contact! Kinderen en nieuwe media. Bohn Stafleu van Loghum, 2010.
Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Digitale geletterdheid in het voortgezet onderwijs. Vaardigheden en attitudes voor de 21ste eeuw. Advies van de KNAW-Commissie Informatica in het voortgezet onderwijs, december 2012.
Leen Liefsoens, Studenten en hun ‘Personal Information Management’ Scriptie Master Culturele Informatiewetenschap, Universiteit Van Amsterdam, 2012.
Joost Schellevis, Internetwijsheid – Vaardigheden van kinderen met informatie op internet. Scriptie i.o.v. St. Krant in de Klas, 2012.
Stichting Kennisnet/Edwin Schravesande, De betrouwbaarheid van internetbronnen. Kennisnet Onderzoeksreeks nr.12, 2009.
Maarten van Veen (redactie), Door de bomen het bos – Informatievaardigheden in het onderwijs. Open Universiteit Nederland, 2005.
Amber Walraven, Becoming a critical websearcher. Effects of instruction to foster transfer – Proefschrift. Open Universiteit Nederland, 2008.