Ga in gesprek over online ervaringen

Het onvoorspelbare web

Niemand kan voorspellen wat een leerling te zien krijgt aan webcontent of welke kant een gesprek met een chatbot op kan gaan. Filters zorgen eerder voor schijnveiligheid dan dat ze ongewenste content tegenhouden.

Maak regelmatig op een veilige manier ruimte voor een gesprek met leerlingen en collega’s over online ervaringen. Maak er een wekelijkse routine van.

Wees alert op signalen over ongewenste inhoud. Het kan gaan over discriminatie, grensoverschrijdend taalgebruik, geweld, dwang of afschrikwekkende beelden. Het internet als geheel is not a safe space.

En omgekeerd: voorbeelden van hoe online contact juist tot bevestiging van je identiteit kan leiden zijn natuurlijk even goed welkom in een uitwisseling. Het internet is tegelijk ook een plek om je gezien te voelen.

Ook voor een reflectie op online bronnen is de uitwisseling in de klas belangrijk. Webkennis opbouwen komt niet uit de lucht vallen, maar doe je door samen over gevonden bronnen te praten. Zoekmachines en chatbots zijn hulpmiddelen en zelf geen bron, ook al vinden leerlingen misschien van wel.

Actueel. De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwt (feb. 2025) dat AI-chatbotapps voor vriendschap en mentale gezondheid ongenuanceerd en potentieel schadelijk zijn. En zij zijn zeker de enige niet. Zie autoriteitpersoonsgegevens.nl.

Persoonlijke gesprekken met chatbots, kan dat?

Via chatbots praten we tegen ik-zeggers die niemand zijn… Wat doet dat met ons en onze kinderen?

Jouw ondersteuning bij emoties rond gesprekken met chatbots is een nieuw element. Achter chatbots zit hoe je het ook wendt of keert geen identiteit, geen intentie. Alles wat daarop lijkt is een projectie vanuit de mens. We zullen moeten uitvinden hoe we hier als samenleving mee om moeten gaan. In een film lijkt het zo makkelijk, praten met een robot. Maar deze science fiction is hier en nu, en heeft meer consequenties dan het genieten van een film.

Drie leestips over gesprekken met leerlingen:
1. Handreiking Rijke gesprekken – gratis brochure SLO
2. Het bruggesprek. Fantastisch boek over open gesprekken met kinderen. Vol voorbeelden. wilfried-luyten/het-bruggesprek/9789044135978
3. Het platform TerInfo van de Universiteit van Utrecht (en opgericht door hoogleraar geschiedenis Beatrice de Graaf) bevat uitstekende informatie over het bespreken van heftige maatschappelijke thema’s. Om alle lessen te gebruiken moet je je registreren, maar deze pagina met belangrijke gesprekstips staat alvast openbaar ter-info.nl/dos-donts/.

Links voor leerlingen:
PO basis.slimzoeken.nu/onderwerpen/praat-over-je-online-ervaringen
VO online.slimzoeken.nu/onderwerpen/praat-over-je-online-ervaringen